Deficyt funkcji wykonawczych – jako bezpośrednia i długotrwała konsekwencja krzywdzenia w dzieciństwie

Magdalena Pietrzak

Abstrakt


Zjawisko krzywdzenia w dzieciństwie pozostawia ślad w funkcjonowaniu człowieka przez całe życie – odbija się na zdrowiu psychicznym, ścieżce edukacyjnej i zawodowej, a także osiąganej jakości życia. Za jedną z przyczyn zmniejszenia szans życiowych takiego dziecka można uznać deficyty funkcji wykonawczych pojawiające się w konsekwencji doświadczania przemocy w dzieciństwie.

Funkcje wykonawcze są zbiorem procesów poznawczych niezbędnych do podejmowania i prowadzenia celowych działań. W znacznym stopniu wyznaczają sukces edukacyjny, zawodowy i społeczny. Doświadczenie krzywdzenia w dzieciństwie wpływa na ich uformowanie.

Przeprowadzono przegląd piśmiennictwa w celu wskazania mechanizmów tej zależności i scharakteryzowania deficytów funkcji wykonawczych będących konsekwencją krzywdzenia. Stwierdzono, że mechanizmy leżące u podstaw wspomnianych trudności poznawczych mają charakter neurologiczny i relacyjny. Niemal wszystkie badania potwierdzają występowanie deficytów funkcji wykonawczych u dzieci krzywdzonych, jednak charakter tych trudności powiązany jest m.in. z formą krzywdzenia oraz występowaniem czynników ryzyka i czynników ochronnych. Poza deficytami stanowiącymi bezpośrednią konsekwencję krzywdzenia, można mówić też o wtórnych, długotrwałych skutkach krzywdzenia, narastających wskutek obniżonych zdolności poznawczych dziecka. Są to głównie trudności szkolne oraz dyscyplinarne, które mają tendencję do pogłębiania się i utrzymywania się przez dłuższy czas.

Dowody empiryczne na istnienie długotrwałych konsekwencji doświadczenia krzywdzenia dla rozwoju poznawczego są przyczyną do wdrażania metod kompensowania deficytów funkcji wykonawczych. W artykule opisano metody dostępne w polskim systemie edukacji i inspiracje z zagranicy. Poprawa funkcjonowania poznawczego może stanowić prewencję narastania długotrwałych konsekwencji krzywdzenia doświadczanego w dzieciństwie.


Pełny tekst:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.